Po co jest zabezpieczenie roszczenia
Proces o zapłatę trwa miesiącami. W tym czasie dłużnik może sprzedać majątek, przenieść klientów do nowej spółki albo wypłacić środki z rachunku. Wyrok, który dostaniesz po roku, bywa wtedy kartką bez pokrycia. Zabezpieczenie (art. 730 i następne KPC) pozwala zamrozić część majątku dłużnika jeszcze przed rozstrzygnięciem.
Zabezpieczenie nie daje ci pieniędzy do ręki. Zajęte środki zostają na rachunku albo u komornika do czasu, gdy uzyskasz tytuł wykonawczy. Chroni jednak przed sytuacją, w której wygrywasz sprawę, a nie ma już z czego ściągnąć długu.
Przed pozwem czy razem z pozwem
Wniosek o zabezpieczenie roszczenia możesz złożyć przed wszczęciem postępowania albo w jego toku (art. 730 par. 2 KPC). Przed procesem składasz go do sądu, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy. Najczęściej jednak wniosek zawiera się w samym pozwie, co oszczędza jedno pismo.
Wniosek przed pozwem ma sens, gdy liczy się każdy dzień, a pozew wymaga jeszcze zebrania dokumentów. Sąd rozpoznaje wniosek niezwłocznie, bez wzywania dłużnika, żeby nie uprzedzić go o zajęciu.
Uwaga
Przy zabezpieczeniu udzielonym przed procesem sąd wyznacza termin do wniesienia pozwu, nie dłuższy niż dwa tygodnie. Jeśli go przegapisz, zabezpieczenie upada.
Uprawdopodobnienie roszczenia
Art. 730¹ KPC wymaga, żebyś uprawdopodobnił roszczenie. To mniej niż udowodnienie. Sąd ma uznać, że twoje żądanie jest prawdopodobne w świetle dokumentów, które dołączasz.
- umowa albo zamówienie z potwierdzeniem,
- faktury i dowody dostawy lub odbioru usługi,
- korespondencja, w której dłużnik przyznaje dług albo prosi o rozłożenie na raty,
- pismo z wezwaniem do zapłaty i dowód jego doręczenia,
- weksel albo jego kopia, jeśli dług był zabezpieczony wekslem in blanco.
Interes prawny, czyli dlaczego zabezpieczenie jest potrzebne
Drugi warunek to interes prawny. Istnieje on wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi albo poważnie utrudni wykonanie przyszłego orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi albo poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania. Sam fakt, że dłużnik nie płaci, zwykle nie wystarcza.
Sąd przekonują konkretne okoliczności: ogłoszenie sprzedaży nieruchomości albo maszyn, wypowiadanie umów najmu lokali, przenoszenie pracowników i klientów do nowego podmiotu, kolejne wpisy w rejestrach o zajęciach, informacja od innych dostawców o zaległościach. Opisz je rzeczowo i dołącz to, co masz na piśmie, na przykład wydruki ogłoszeń albo odpisy z rejestrów publicznych.
Sposoby zabezpieczenia roszczeń pieniężnych
Przy roszczeniu o zapłatę kodeks wymienia sposoby w art. 747 KPC. Wskazujesz je we wniosku, a sąd wybiera taki, który zabezpiecza cię wystarczająco, ale nie obciąża dłużnika ponad potrzebę.
| Sposób | Kiedy się sprawdza |
|---|---|
| Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego | Dłużnik prowadzi bieżącą sprzedaż i ma wpływy na konto |
| Zajęcie innej wierzytelności albo prawa majątkowego | Dłużnik ma należności od swoich odbiorców albo udziały w spółce |
| Zajęcie ruchomości albo wynagrodzenia za pracę | Dłużnik ma maszyny, pojazdy, towar w magazynie |
| Hipoteka przymusowa na nieruchomości | Dłużnik ma nieruchomość z księgą wieczystą |
| Zakaz zbywania nieruchomości bez księgi wieczystej | Nieruchomość nie ma założonej księgi |
| Zarząd przymusowy przedsiębiorstwa | Rzadko, przy dużych roszczeniach i ryzyku wyzbycia się firmy |
Nakaz zapłaty z weksla jako tytuł zabezpieczenia
Jeśli masz weksel, droga jest krótsza. Nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania klauzuli wykonalności (art. 492 KPC). Nie musisz wtedy wykazywać interesu prawnego. Z nakazem idziesz do komornika i wnosisz o zabezpieczenie, na przykład zajęcie rachunku.
Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla po upływie terminu do wniesienia zarzutów staje się natychmiast wykonalny, chyba że sąd na wniosek pozwanego wstrzyma jego wykonanie. Dlatego weksel z dobrze napisaną deklaracją wekslową to jedno z najmocniejszych zabezpieczeń, jakie możesz wziąć przy umowie.
Jak przygotować wniosek, krok po kroku
-
1
Policz roszczenie
Należność główna, odsetki do dnia wniosku, rekompensata za koszty odzyskiwania. Podaj kwotę, którą chcesz zabezpieczyć.
-
2
Zbierz dowody roszczenia
Umowa, faktury, potwierdzenia odbioru, korespondencja. Kopie wystarczą na etapie wniosku.
-
3
Opisz interes prawny
Konkretne zdarzenia i dokumenty pokazujące ryzyko, a nie ogólne obawy.
-
4
Wskaż sposób zabezpieczenia
Na przykład zajęcie rachunku w konkretnym banku, jeśli go znasz z faktur albo korespondencji.
-
5
Złóż wniosek i pilnuj terminu
Po udzieleniu zabezpieczenia przed procesem wnieś pozew w terminie wyznaczonym przez sąd, potem złóż wniosek do komornika o wykonanie.
Ryzyko po stronie wierzyciela i jak je ograniczyć
Zabezpieczenie jest silnym narzędziem, dlatego kodeks równoważy je odpowiedzialnością. Jeśli wniosek zostanie cofnięty albo oddalony, pozew nie zostanie wniesiony w terminie, a także gdy przegrasz sprawę, dłużnik może żądać naprawienia szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia (art. 746 KPC). Szkodą bywa na przykład utrata płynności przez zajęty rachunek albo kara za opóźnienie wobec jego dostawców.
Ryzyko ograniczysz, wnosząc o zabezpieczenie kwoty, która odpowiada roszczeniu, a nie jego wielokrotności, i wybierając sposób dopasowany do sytuacji. Zajęcie jednego rachunku zamiast wszystkich, hipoteka przymusowa zamiast zajęcia całego magazynu. Sąd i tak wybiera sposób najmniej uciążliwy, ale dobrze uzasadniony wniosek przyspiesza decyzję.
Zanim złożysz wniosek, sprawdź też, czy nie wystarczy narzędzie, które już masz. Weksel z dobrą deklaracją daje tytuł zabezpieczenia w postępowaniu nakazowym, a potrącenie wierzytelności może zmniejszyć kwotę sporu do zera bez udziału sądu.
Pytania i odpowiedzi
Czy dłużnik dowie się o wniosku przed zajęciem?
Co do zasady nie. Sąd rozpoznaje wniosek o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego bez udziału dłużnika, a postanowienie doręcza mu się dopiero przy wykonaniu.
Czym różni się zabezpieczenie powództwa od zabezpieczenia roszczenia?
To dwie nazwy tego samego. Przepisy mówią o zabezpieczeniu roszczenia, a w praktyce często używa się określenia zabezpieczenie powództwa.
Co jeśli przegram sprawę?
Zabezpieczenie upada, a dłużnik może domagać się naprawienia szkody, jaką poniósł przez wykonanie zabezpieczenia. Dlatego wniosek powinien opierać się na rzetelnych dokumentach.
Czy przy wekslu muszę składać osobny wniosek do sądu?
Nie zawsze. Nakaz zapłaty z postępowania nakazowego jest tytułem zabezpieczenia, więc z nim możesz od razu wystąpić do komornika.