Dlaczego ustawa z 1936 roku nadal działa
Polskie prawo wekslowe powstało na wzór konwencji genewskich ujednolicających prawo wekslowe w wielu krajach. Dlatego przez prawie dziewięćdziesiąt lat zmieniało się niewiele, a orzecznictwo sądów jest bogate i przewidywalne. Dla przedsiębiorcy to zaleta: wiadomo, jak sąd oceni typowy weksel in blanco i typowe zarzuty dłużnika.
Ustawa jest jednak formalistyczna. Jeden brakujący element albo źle napisany termin płatności potrafi pozbawić dokument mocy weksla. Dlatego warto znać przepisy, które w praktyce rozstrzygają spory.
Najważniejsze artykuły w tabeli
| Artykuł | Co mówi | Znaczenie w firmie |
|---|---|---|
| Art. 1 i 2 | Elementy weksla trasowanego i skutki ich braku | Ważne, gdy w rozliczeniach pojawia się trzecia firma |
| Art. 6 | Przy różnicy sumy pisanej słowami i cyframi rozstrzyga suma słowami | Wypełniając weksel, wpisuj obie zgodnie |
| Art. 8 | Kto podpisze weksel bez umocowania, odpowiada sam | Sprawdzaj reprezentację w KRS przed podpisem |
| Art. 10 | Weksel niezupełny można uzupełnić według porozumienia | Podstawa weksla in blanco i deklaracji wekslowej |
| Art. 17 | Dłużnik nie może zasłaniać się wobec kolejnego posiadacza zarzutami ze stosunków z poprzednikami | Wyjaśnia, dlaczego weksel jest oderwany od umowy |
| Art. 30 do 32 | Poręczenie wekslowe, forma i zakres odpowiedzialności | Zasady avalu członka zarządu albo wspólnika |
| Art. 33 | Dozwolone terminy płatności, zakaz rat | Wpisuj jeden termin, nigdy harmonogram |
| Art. 38 | Przedstawienie weksla do zapłaty w dniu płatności albo w ciągu dwóch dni powszednich | Termin ważny przy dłużnikach zwrotnych |
| Art. 46 | Klauzula „bez protestu” zwalnia z obowiązku protestu | Standard na wekslu zabezpieczającym |
| Art. 47 | Wszyscy podpisani odpowiadają solidarnie | Pozywasz wystawcę i poręczyciela razem albo osobno |
| Art. 70 | Przedawnienie roszczeń z weksla | Trzy lata od dnia płatności wobec wystawcy weksla własnego |
| Art. 101 i 102 | Elementy weksla własnego i skutki braków | Lista kontrolna blankietu |
| Art. 103 i 104 | Stosowanie przepisów o wekslu trasowanym do własnego, wystawca odpowiada jak akceptant | Wobec wystawcy weksla własnego protest nie jest potrzebny |
Elementy weksla własnego
Art. 101 wymienia, co musi zawierać weksel własny: nazwę „weksel” w treści, bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy, oznaczenie terminu i miejsca płatności, nazwę remitenta, datę i miejsce wystawienia oraz podpis wystawcy. Art. 102 łagodzi część braków: weksel bez terminu jest płatny za okazaniem, a bez miejsca płatności jest płatny w miejscu wystawienia.
Przy wekslu in blanco część tych elementów dopisujesz później. Ważne, by w dniu przedstawienia do zapłaty i złożenia pozwu weksel był kompletny, a uzupełnienie zgadzało się z deklaracją wekslową.
Protest i klauzula bez protestu
Protest to urzędowe stwierdzenie, zwykle przez notariusza, że weksel przedstawiono do zapłaty, a dłużnik nie zapłacił. Bez protestu posiadacz traci roszczenia zwrotne wobec indosantów i ich poręczycieli. Wystawca weksla własnego odpowiada jednak jak akceptant weksla trasowanego, a wobec niego i jego poręczyciela protest nie jest warunkiem dochodzenia zapłaty.
Mimo to na wekslach zabezpieczających prawie zawsze pisze się „bez protestu” (art. 46). Klauzula usuwa wątpliwości, oszczędza koszt protestu i chroni cię, gdyby weksel przeszedł w obrocie przez indos. Wpisana przez wystawcę działa wobec wszystkich podpisanych.
Uwaga
Klauzula bez protestu nie zwalnia z przedstawienia weksla do zapłaty. W praktyce robi się to listem z wezwaniem do wykupu weksla we wpisanym terminie płatności.
Przedawnienie roszczeń z weksla
Roszczenie przeciw wystawcy weksla własnego i jego poręczycielowi przedawnia się z upływem trzech lat od dnia płatności (art. 70 w związku z art. 103). Roszczenia zwrotne wobec indosantów przedawniają się znacznie szybciej, w ciągu roku od protestu albo od dnia płatności przy klauzuli bez protestu.
Przy wekslu in blanco to wierzyciel wpisuje dzień płatności, ale nie może go dowolnie odsuwać. Deklaracja zwykle wiąże wypełnienie z konkretnym zdarzeniem, a roszczenie z umowy, na przykład z faktur, przedawnia się według kodeksu cywilnego, co do zasady w trzy lata z końcem roku kalendarzowego (art. 118). Najbezpieczniej wypełnić weksel wkrótce po wystąpieniu zaległości.
Gdzie prawo wekslowe spotyka się z procedurą
Sama ustawa mówi, kto i za co odpowiada. Jak tę odpowiedzialność wyegzekwować, regulują przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nakazowym. Powództwo przeciwko zobowiązanym z weksla można wytoczyć przed sąd miejsca płatności (art. 371 kodeksu postępowania cywilnego), więc wpisanie siedziby wierzyciela jako miejsca płatności ułatwia ci życie.
Indos, czyli przeniesienie weksla
Weksel wystawiony z klauzulą „na zlecenie” można przenieść na inną osobę przez indos, czyli podpis zbywcy na odwrocie (art. 11 i następne). Nabywca, który działał w dobrej wierze, nabywa weksel wolny od zarzutów, jakie dłużnik miał wobec pierwszego wierzyciela (art. 17). Na tym polega oderwanie weksla od umowy, z której wyrósł.
W zabezpieczaniu zapłaty od kontrahenta indos zdarza się rzadko, ale ma znaczenie, gdy wierzyciel sprzedaje swoją należność albo przekazuje weksel finansującemu. Przy wekslu in blanco art. 10 chroni posiadacza, który nabył weksel w dobrej wierze: wystawca nie może mu zarzucić niezgodnego wypełnienia, chyba że nabywca działał w złej wierze albo dopuścił się rażącego niedbalstwa. Między pierwotnymi stronami deklaracja obowiązuje w pełni.
Najczęstsze pułapki formalne
- Suma różna słowami i cyframi. Rozstrzyga suma słowami (art. 6), więc literówka w słowach zmienia kwotę.
- Termin płatności „30 dni od wezwania”. Nie jest żadnym z terminów z art. 33, co rodzi spór o ważność.
- Podpis bez umocowania. Zobowiązuje podpisującego osobiście, a nie spółkę (art. 8).
- Raty. Weksel z kolejnymi terminami płatności jest nieważny.
- Przedawnienie przez zwłokę. Wierzyciel, który wypełnia weksel po latach, ryzykuje zarzut, że roszczenie z umowy już się przedawniło.
Pytania i odpowiedzi
Czy prawo wekslowe dotyczy także przedsiębiorców jednoosobowych?
Tak. Ustawa nie rozróżnia rodzajów wystawców. Przedsiębiorca jednoosobowy podpisuje weksel jako osoba fizyczna i odpowiada całym majątkiem.
Czy protest weksla jest dziś potrzebny?
Przy wekslu własnym wobec wystawcy i jego poręczyciela nie. Klauzula bez protestu i tak zwalnia z tego obowiązku wobec pozostałych podpisanych.
Ile lat ma wierzyciel na dochodzenie zapłaty z weksla?
Wobec wystawcy weksla własnego trzy lata od dnia płatności. Wobec indosantów terminy są krótsze.
Czy weksel może być płatny w ratach?
Nie. Art. 33 prawa wekslowego dopuszcza tylko jeden termin płatności, a weksel z kolejnymi terminami jest nieważny.